De "Stichting it Eilaun " bestaat omdat wij de volgende belangrijke waarden willen uitdragen en gebruiken als leidraad bij het behoud van een authentiek eiland:
Het eiland heeft zijn eigen culturele waarde. Die is moeilijk te omschrijven, maar hangt samen met de eilander gemeenschap. Tot het eigene van het eiland behoren natuurlijk de eigen taal en gebruiken, zoals het Klozumfeest en de gebruiken rond de Kallemooi.Verder zijn bijzonder het eilander isolement en de kleinschaligheid.Moeilijk is aan te geven wanneer schaalvergroting dit karakter aantast. Dit vergt behoedzaam bestuur, want ook hier geldt: een weg terug is er niet.
Alles dat 'eigen-aardig' is voor het eiland verdient blijvende aandacht...
De nog redelijk ongerepte eilander natuur is de voornaamste reden waarom zoveel mensen het eiland bezoeken. Behoud van het natuurlijke- en landschappelijke karakter moet dan ook voorop staan. Dit heeft niet alleen betrekking op de flora en fauna maar bijvoorbeeld ook op de natuurlijke stilte en de natuurlijke duisternis. Natuurbehoud moet tevens gepaard gaan met respect voor de eilander gebruiken en de eilanders die deze natuur sinds lang geleden hebben opgebouwd en gekoesterd, inclusief landbouwers en zeevarenden.Het Nationaal Park moet geen 'tuin' worden...
Wat aan landschappelijke waarden verloren gaat is niet meer terug te winnen...
De economische kurk waarop het eiland drijft is toerisme. Dat zal zo blijven, maar het eiland moet niet onder het toerisme bezwijken. Schadelijke bijwerkingen van deze economische monocultuur, m.n. op het gebied van verkeer en geluidshinder, zouden het eilandkarakter niet teveel mogen aantasten. Er moet een duidelijk positief verschil blijven ten opzichte van toeristische drukte op andere eilanden. Het komt er dus op aan dat ondernemend Schiermonnikoog en het bestuur zich richten op zowel de gasten als de ondernemers die het natuurbehoud en het eilanderkarakter respecteren en juist daarvoor op het eiland zijn om te recreëren of ondernemen.
Het eiland blijft het betere alternatief voor de gasten...
De toekomstige ruimtelijke ordening van het eiland is beslissend voor de vraag in welke mate de waarden van de natuur en cultuur behouden blijven-Dit vergt een zorgvuldige beoordeling van voorgenomen uitbreidingen voor woningbouw en toeristische voorzieningen. Grootschalige voorzieningen verdragen zich niet met het karakter van het eiland. Ontwikkelingen dienen zich aan te passen aan de schaal van het eiland en niet andersom. Het karakter van zowel het dorp als het eilander landschap sluit aan bij de menselijke maat en een levenssfeer zonder haast.
Maatwerk op het eiland is geboden...
Ook het verkeer en vervoer op het eiland moeten het unieke karakter van het eiland ondersteunen. Dit geldt zowel voor de dorpskern als voor het wegen- en padennet buiten het dorp. Nog tot in de jaren tachtig prees Schiermonnikoog zich aan als een autovrij eiland. Thans wordt het eiland gekenschetst als autoluw en ook deze karakterisering staat in het hoogseizoen ook al weer onder zware druk. Sluipenderwijs is hiermee het karakter van het eiland veranderd. Gerichte aandacht voor beperking van het aantal verkeersbewegingen, kleinere en lichtere voertuigen en de verbetering van de verkeersveiligheid zijn dringend noodzakelijk. Aanpassingen in de infrastructuur zoals een wegindeling gericht op langzaam verkeer en een haven dichter bij het dorp kunnen e.e.a. verder ondersteunen voor de toekomst.
De automobiliteit kan weer een 'uitzondering' zijn in plaats van 'regel'...
Veel van de bestuurlijke ontwikkelingen op het eiland worden gedicteerd door andere overheden; in Brussel, Den Haag en Leeuwarden. Lang niet altijd komt het bijzondere karakter van de Waddeneilanden in het algemeen, en Schiermonnikoog in het bijzonder, hierbij tot zijn recht. Bij het bijzondere karakter van het eiland past een bijzondere bestuurlijke status. Het verkrijgen hiervan is een taak van het bestuur en alle andere hierbij betrokkenen
Het eiland verdient bestuurlijk een bijzondere plaats...
Voor alle eilandbewoners, gasten, bestuurders, ondernemers en instanties geldt eigenlijk dat men het eiland, of een gedeelte daarvan, slechts tijdelijk in bruikleen heeft. Dit vraagt om een goed 'huisvaderschap' en afwegingen in belang van het eiland in z'n geheel en ook gericht op de lange termijn.
Er wordt met zorg en respect op het eiland gepast, zodat het zo authentiek mogelijk kan worden onderhouden, ontwikkeld en bewaard.